اينك مرزهاى هر يك از هفت اقليم « 1 » اقليم نخست : آغازش آنجا است كه در نيمه روزى كه شبانه روز برابر باشند ، سايهء آدمى كه بر سر پا ايستاده ، يك گام و نيم و يك دهم و يك ششم يك دهم گام بود . پايان اين اقليم نيز در آنجا است كه آن سايه در همان ساعت دو گام و سه پنجم گام باشد . اين اقليم در خاوران ، از دورترين نقطهء چين آغاز شده از پشت جنوب چين گذشته ، جزيرهء سرنديب را دربر گرفته ، بر كرانه‌هاى درياى جنوب سند گذر كرده ، از دريا گذشته ، از جزيرهء تازيان و يمن و درياى قلزم تا سرزمين حبشه و نيل امتداد دارد و به درياى باخترى ختم مىشود . ميانهء آن ، نزديك صنعا و حضرموت و مرز جنوبى آن نزديك عدن ، و مرز شمالى آن در تهامه نزديك مكه است . شهرهاى معروف آن ، پايتخت چين و جنوب سند و جزيرهء كرك و جنوب هند ، و از يمن صنعا ، عدن ، حضرموت ، نجران ، جرش ، جيشان ، صعده ، سبا ، ظفار ، مهره ، عمان ، و از سرزمين باختر تباله ، پايتخت حبشه جرمى ، شهر نوبه ، دمقله « 2 » ، جنوب بربرها غانه از سرزمين سياهان باخترى تا درياى سبز است . بلندترين روز اينان ، در آغاز اقليم دوازده ساعت و نيم و در وسط اقليم سيزده ساعت و در پايان سيزده ساعت و ربع است . درازاى اين اقليم از خاور تا باختر نه هزار و هفتصد و هفتاد و دو ميل و چهل و يك دقيقه است و پهناى آن چهارصد و چهل و دو ميل و بيست و دو دقيقه و چهل و هشت ثانيه مىباشد و مساحت ضرب شدهء آن چهار ميليون و سيصد و بيست هزار و هشتصد و هفتاد و هفت ميل و بيست و يك دقيقه است . اقليم نخست از نظر دانشمندان ايران و روم منسوب به ستارهء « زحل » است كه در زبان فارسى « كيوان » گويند . و از برجها بزغاله « 3 » و دلو ( آب‌آور ) « 4 » را دارد . اقليم دوم : آغازش آنجا است كه در نيمه روزى كه شب و [ 30 ] روز برابر باشند ، سايهء آدم ايستاده دو گام و سه پنجم گام باشد . پايان اين اقليم نيز آنجا است كه سايهء شخص ايستاده در همان ساعت سه گام و نيم [ و يك دهم ] « 5 » و يك دهم ششم گام باشد . اين اقليم نيز از خاور آغاز و بر سرزمينهاى چين و هند و بر شمال آن كوههاى قامرون و كنوج و سند گذشته ، برخوردگاه درياى سبز و درياى بصره را در بر گرفته ، از جزيرهء تازيان نجد ، تهامه و بحرين را فرا گرفته ، درياى قلزم و رود نيل مصر تا سرزمين مغرب را فرا مىگيرد . شهرهاى نامبردار آن ، شهرهاى چين ، هند ، و از سند ، « منصوره » و شهرهاى تاتار و ديبل است سپس از دريا گذشته و به سرزمين تازيان و عمان مىرسد . مدينهء پيامبر ( ص ) يثرب در ميان آن است و مرز جنوبى آن اندكى پس از مكه مىباشد . مرز شمالى آن نزديك « ثعلبيه » است ، پس مكه و ثعلبيه در دو اقليم هستند و همچنين هر آنچه در اين دو خط باشد . شهرهاى معروف اين اقليم ، مدينه ، فيد ، ثعلبيه ، يمامه ، هجر ، تباله ، طايف ، جدّه ، كشور حبشه ، سرزمين بجه و بخشى از نيل ، قوص ، اخميم ، انصنا ، اسوان ، و در باختر ، افريقيه و كوههايى از

--> ( 1 ) . عنوان در متن عربى نيست و افزوده مترجم است . . مرزبندى هر يك از هفت اقليم ، با اندازهء سايهء يك آدم ايستاده ، در دو نيم روز نوروز و مهرگان هر سال را ياقوت از مقدسى گرفته و از جاى ديگر تكميل كرده و يا هر دو از مرجع سومى گرفته‌اند ، من هر يك از اين دو كتاب را با نگاه به ديگرى تا آنجا كه توانم بود تصحيح نمودم . ن . ك . احسن التقاسيم ترجمهء منزوى ص 86 - 90 من در آنجا اندازه‌ها را با ارقام كسرى نشان دادم تا آسانتر باشد . ( 2 ) . دنقله ( تفهيم ص 198 ) . چ ع : 2 : 599 : 1 و چ ع 2 : 611 : 11 ( 3 ) . جدى . آبام‌گاه . آبام بز ( لغتنامه حرف ج . ص 270 ) برج دهم ديماه . ( 4 ) . برج يازدهم ، بهمن ماه . ( 5 ) . در كروشه افزون بر متن است تا با مرز جنوبى اقليم سوم راست آيد .